Doradca handlowy 24h: 603 339 988
Doradca handlowy 24h: 603 339 988
System oddymiania budynków to jeden z najważniejszych elementów ochrony przeciwpożarowej. Jego zadaniem jest szybkie usunięcie dymu i gorących gazów, aby umożliwić bezpieczną ewakuację oraz ograniczyć straty materialne. Jak dokładnie działa taka instalacja i czy w Twoim obiekcie jest obowiązkowa? Sprawdź, co mówią przepisy i kiedy montaż systemu oddymiania jest konieczny.
System oddymiania budynków to instalacja przeciwpożarowa zaprojektowana do kontrolowanego usuwania dymu i gorących gazów powstających w trakcie pożaru. Jego głównym zadaniem nie jest gaszenie ognia, lecz stworzenie bezpiecznych warunków do ewakuacji ludzi oraz umożliwienie sprawnej akcji ratowniczej.
W praktyce instalacja oddymiania uruchamia się automatycznie – najczęściej po wykryciu dymu przez czujki lub po aktywacji systemu sygnalizacji pożaru (SSP) – i powoduje otwarcie klap dymowych, okien oddymiających lub uruchomienie wentylatorów oddymiających.
Podczas pożaru największym zagrożeniem nie jest sam ogień, lecz dym i wysoka temperatura. Toksyczne gazy:
●ograniczają widoczność,
●utrudniają oddychanie,
●bardzo szybko mogą doprowadzić do utraty przytomności.
System oddymiania budynków odpowiada za odprowadzenie tych niebezpiecznych produktów spalania na zewnątrz obiektu oraz obniżenie temperatury w strefie objętej pożarem. Dzięki temu drogi ewakuacyjne – klatki schodowe, korytarze czy hale – pozostają dłużej wolne od zadymienia.
Właściwie zaprojektowana instalacja oddymiania pełni więc kluczową rolę w ochronie życia i zdrowia użytkowników budynku. Jednocześnie ogranicza straty materialne, ponieważ zmniejsza ryzyko rozprzestrzeniania się ognia oraz redukuje szkody spowodowane działaniem wysokiej temperatury i sadzy. W wielu obiektach – zwłaszcza użyteczności publicznej, magazynowych czy garażach podziemnych – system oddymiania jest jednym z podstawowych elementów zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Warto wyraźnie odróżnić oddymianie od klasycznej wentylacji. Wentylacja odpowiada za wymianę powietrza w codziennym użytkowaniu budynku – usuwa zużyte powietrze i dostarcza świeże. Natomiast system oddymiania działa w sytuacji zagrożenia pożarowego i jest projektowany zgodnie z rygorystycznymi wymaganiami przeciwpożarowymi. Jego celem nie jest komfort, lecz bezpieczeństwo.
Zrozumienie, jak działa system oddymiania, pozwala lepiej ocenić jego znaczenie w realnej sytuacji zagrożenia. System bazuje na szybkim wykryciu pożaru, automatycznej reakcji instalacji oraz kontrolowanym odprowadzeniu dymu i ciepła poza budynek.
System oddymiania najczęściej uruchamia się automatycznie po wykryciu dymu przez czujki pożarowe podłączone do systemu sygnalizacji pożaru (SSP). Sygnał z czujki trafia do centrali sterującej, która inicjuje otwarcie klap dymowych lub uruchomienie wentylatorów oddymiających.
W wielu obiektach przewiduje się możliwość uruchomienia ręcznego systemu – za pomocą przycisku oddymiania (ROP). To dodatkowe zabezpieczenie, które pozwala aktywować instalację natychmiast po zauważeniu zagrożenia.
Po otrzymaniu sygnału centrala wysyła impuls do siłowników elektrycznych lub pneumatycznych. Następuje otwarcie klap dymowych zamontowanych w dachu albo okien oddymiających w górnej części klatki schodowej czy ścian zewnętrznych. W systemach mechanicznych uruchamiane są specjalne wentylatory przystosowane do pracy w wysokiej temperaturze. To właśnie w tym momencie rozpoczyna się właściwy proces usuwania dymu.
W systemach grawitacyjnych wykorzystywane jest naturalne zjawisko fizyczne – tzw. efekt kominowy. Gorące gazy pożarowe unoszą się ku górze, ponieważ mają mniejszą gęstość niż chłodne powietrze. Po otwarciu klap dymowych powstaje droga ujścia, przez którą dym wydostaje się na zewnątrz budynku.
W systemach mechanicznych proces ten wspomagany jest przez wentylatory oddymiające, które wymuszają przepływ powietrza i usuwanie dymu nawet w obiektach o skomplikowanej geometrii lub w garażach podziemnych.
Aby system oddymiania działał jak należy, trzeba jednocześnie zapewnić dopływ świeżego powietrza. Ten proces nazywany jest napowietrzaniem. Może on odbywać się poprzez otwarcie drzwi napowietrzających, okien w dolnej części budynku lub specjalnych klap nawiewnych.
Ważne! Bez napowietrzania nie powstanie odpowiedni ciąg powietrza, a dym nie będzie skutecznie odprowadzany. Dlatego projektując instalację oddymiania, zawsze uwzględnia się zarówno strefę wyciągu dymu (góra budynku), jak i strefę napływu powietrza (dolne partie).
W praktyce projektowej stosuje się dwa podstawowe rozwiązania:
●oddymianie grawitacyjne,
●oddymianie mechaniczne.
Wybór systemu zależy od:
●przeznaczenia budynku,
●jego wysokości, kubatury,
●układu stref pożarowych,
●wymagań określonych w projekcie PPOŻ.
Kluczowe znaczenie ma również integracja z systemem sygnalizacji pożaru oraz monitoringiem pożarowym, który odpowiada za szybkie przekazanie informacji o zagrożeniu.
Oddymianie grawitacyjne wykorzystuje naturalne zjawisko unoszenia się gorących gazów ku górze, czyli tzw. efekt kominowy. W momencie wykrycia pożaru – przez czujki dymu lub system SSP – centrala oddymiania otwiera klapy dachowe albo okna oddymiające zamontowane w najwyższych punktach budynku. Dym wydostaje się na zewnątrz bez użycia wentylatorów, wyłącznie dzięki różnicy temperatur i ciśnień.
To rozwiązanie jest stosunkowo proste konstrukcyjnie, niezawodne i ekonomiczne w eksploatacji. Najczęściej stosuje się je w:
●klatkach schodowych,
●halach magazynowych i produkcyjnych,
●obiektach handlowych,
●budynkach o dużej kubaturze.
Oddymianie grawitacyjne sprawdza się tam, gdzie możliwe jest zapewnienie odpowiedniej powierzchni czynnej klap oraz skutecznego napowietrzania. W systemach PPOŻ klapy dymowe są ściśle zintegrowane z centralą sterującą i mogą być objęte monitoringiem pożarowym, co pozwala na natychmiastową reakcję służb.
Oddymianie mechaniczne działa na podobnej zasadzie – jego celem jest usunięcie dymu i ciepła – jednak przepływ powietrza jest wymuszany przez specjalne wentylatory oddymiające przystosowane do pracy w wysokich temperaturach (np. 300°C lub 400°C przez określony czas).
Po wykryciu zagrożenia przez system SSP lub monitoring pożarowy centrala uruchamia wentylatory, które wyciągają dym ze strefy objętej pożarem i kierują go do kanałów wywiewnych. Jednocześnie zapewniany jest kontrolowany dopływ świeżego powietrza.
Oddymianie mechaniczne stosuje się przede wszystkim w:
●garażach podziemnych,
●parkingach wielopoziomowych,
●budynkach o skomplikowanej geometrii,
●obiektach, w których naturalny ciąg powietrza byłby niewystarczający.
To rozwiązanie daje większą kontrolę nad przepływem powietrza, ale jest bardziej złożone projektowo i wymaga precyzyjnej integracji z całym systemem PPOŻ.
Aby system działał skutecznie w sytuacji zagrożenia, wszystkie jego komponenty muszą tworzyć spójną i zintegrowaną całość. Budowa systemu oddymiania obejmuje kilka elementów, które współpracują z systemem sygnalizacji pożaru oraz innymi zabezpieczeniami PPOŻ. Dopiero prawidłowo zaprojektowana konfiguracja – zgodna ze schematem instalacji pożarowej – gwarantuje skuteczne odprowadzenie dymu i ciepła.
Klapy dymowe montowane są najczęściej w dachu lub w górnych partiach ścian budynku. Ich zadaniem jest stworzenie drogi ujścia dla dymu i gorących gazów pożarowych. Otwierają się automatycznie po otrzymaniu sygnału z centrali oddymiania lub systemu SSP. W nowoczesnych rozwiązaniach klapy mogą pełnić również funkcję doświetlenia i wentylacji dziennej, zachowując pełną zgodność z wymaganiami zabezpieczeń PPOŻ.
Centrala oddymiania to „serce” całego systemu. Odpowiada za odbiór sygnałów z czujek dymu, przycisków oddymiania oraz systemu sygnalizacji pożaru, a następnie steruje siłownikami i klapami. W bardziej rozbudowanych instalacjach centrale są zintegrowane z monitoringiem pożarowym, co umożliwia natychmiastowe przekazanie informacji o zagrożeniu do odpowiednich służb.
Czujki dymu stanowią element detekcyjny. To one jako pierwsze reagują na pojawienie się produktów spalania w powietrzu. Po wykryciu zagrożenia przekazują sygnał do centrali sterującej, inicjując procedurę oddymiania. Ich rozmieszczenie wynika bezpośrednio z projektu instalacji oraz schematu instalacji pożarowej danego obiektu.
Ręczne ostrzegacze pożarowe (ROP) umożliwiają manualne uruchomienie systemu oddymiania. Montowane są w widocznych i łatwo dostępnych miejscach, najczęściej na klatkach schodowych. To dodatkowe zabezpieczenie PPOŻ, które pozwala zareagować natychmiast, jeszcze przed automatycznym wykryciem pożaru przez czujki.
Siłowniki elektryczne lub pneumatyczne odpowiadają za fizyczne otwarcie klap dymowych i okien oddymiających. Muszą być przystosowane do pracy w warunkach podwyższonej temperatury i spełniać wymagania norm przeciwpożarowych. Ich niezawodność ma kluczowe znaczenie dla skuteczności całego systemu.
Oddymianie nie będzie skuteczne bez zapewnienia dopływu świeżego powietrza. System napowietrzania – realizowany poprzez klapy nawiewne, drzwi napowietrzające lub specjalne otwory w dolnych partiach budynku – umożliwia powstanie właściwego ciągu powietrza. To właśnie różnica ciśnień pozwala na efektywne usuwanie dymu i stabilizację warunków ewakuacji.
Obowiązek stosowania systemy oddymiania zależy od rodzaju, wysokości i przeznaczenia budynku. Wymagania w tym zakresie wynikają przede wszystkim z przepisów Prawa budowlanego, Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, oraz z przepisów przeciwpożarowych regulujących zasady ochrony PPOŻ.
Zgodnie z ustawą Prawo budowlane obiekt budowlany musi być zaprojektowany i wykonany tak, aby zapewnić bezpieczeństwo pożarowe. Uszczegółowienie tych wymagań znajduje się w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. Dokument ten określa m.in. zasady oddymiania dróg ewakuacyjnych, klatek schodowych oraz garaży.
Ponadto projekt instalacji musi być zgodny z przepisami ochrony przeciwpożarowej oraz uzgodniony z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń PPOŻ. W praktyce to właśnie analiza przepisów i klasyfikacji budynku decyduje o tym, czy system oddymiania jest wymagany.
Obowiązek stosowania systemów oddymiania dotyczy w szczególności:
●Budynków użyteczności publicznej – takich jak szkoły, szpitale, biurowce, centra handlowe czy obiekty administracyjne. W tych obiektach kluczowe znaczenie ma zapewnienie bezpiecznej ewakuacji dużej liczby osób.
●Budynków wysokich i wysokościowych – czyli takich, których wysokość przekracza określone w przepisach progi (np. powyżej 25 m dla budynków wysokich). Wysokość budynku utrudnia ewakuację i działania ratownicze, dlatego przepisy oddymiania budynków w tych przypadkach są bardziej restrykcyjne.
●Garaży podziemnych i wielostanowiskowych – gdzie wymagane jest oddymianie mechaniczne lub system wentylacji pożarowej zapewniający usuwanie dymu i ciepła.
●Klatek schodowych stanowiących drogę ewakuacyjną – szczególnie w budynkach wielokondygnacyjnych. W takich przypadkach oddymianie grawitacyjne (np. poprzez klapy dachowe) jest jednym z podstawowych zabezpieczeń PPOŻ.
Przepisy nie nakładają obowiązku montażu systemu oddymiania w każdym obiekcie. W budynkach niskich, o prostej konstrukcji i niewielkiej liczbie użytkowników, odpowiednia wentylacja oraz inne zabezpieczenia PPOŻ mogą być wystarczające.
Jednak w praktyce wiele obiektów – zwłaszcza nowych inwestycji komercyjnych i mieszkaniowych – podlega obowiązkowi zastosowania systemów oddymiania. Ostateczna decyzja zawsze wynika z analizy projektu budowlanego, klasy odporności pożarowej oraz przeznaczenia budynku. Dlatego już na etapie koncepcji inwestycji warto zweryfikować, jakie przepisy dotyczą konkretnego obiektu. Właściwie zaprojektowany system oddymiania nie tylko spełnia wymogi formalne, ale przede wszystkim realnie zwiększa bezpieczeństwo użytkowników budynku.
Instalacja oddymiania nie może być zaprojektowana przypadkowo. Jej projekt i wykonanie muszą spełniać konkretne wymagania systemu oddymiania określone w przepisach budowlanych, przeciwpożarowych oraz w normach technicznych. Największe znaczenie mają tu normy z serii PN-EN 12101, które regulują m.in.:
●wymagania dla klap dymowych,
●wentylatorów oddymiających,
●central sterujących,
●systemów kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła.
Każdy system powinien być zaprojektowany indywidualnie dla danego obiektu – na podstawie jego parametrów technicznych, przeznaczenia oraz scenariusza pożarowego. Projekt instalacji oddymiania musi zostać uzgodniony z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń PPOŻ, który potwierdza zgodność rozwiązań z obowiązującymi przepisami. Na etapie realizacji oraz po zakończeniu prac instalacja podlega odbiorowi, a w określonych przypadkach także kontroli Państwowej Straży Pożarnej.
Wymagania nie kończą się jednak na montażu. System oddymiania, jako element zabezpieczeń PPOŻ, musi być regularnie konserwowany i poddawany przeglądom technicznym. Obowiązek ten wynika z przepisów ochrony przeciwpożarowej i dotyczy zarówno sprawności klap dymowych, central sterujących, jak i elementów napowietrzania. Tylko system utrzymywany w pełnej gotowości technicznej gwarantuje skuteczność w sytuacji zagrożenia.
Koszt systemu oddymiania budynku zależy od szeregu czynników technicznych i projektowych. Nie istnieje jedna uniwersalna cena oddymiania budynku, ponieważ każda instalacja jest dostosowywana do konkretnego obiektu.
Na ostateczną wycenę wpływają przede wszystkim:
●powierzchnia i kubatura budynku,
●liczba stref pożarowych,
●typ zastosowanego systemu (grawitacyjny czy mechaniczny),
●liczba klap dymowych lub wentylatorów,
●stopień integracji z systemem sygnalizacji pożaru i monitoringiem pożarowym,
●zakres prac montażowych i elektrycznych.
Koszt oddymiania klatki schodowej w budynku mieszkalnym będzie znacząco niższy niż instalacja systemu mechanicznego w dużej hali produkcyjnej czy garażu podziemnym. W przypadku hal przemysłowych często konieczne jest zastosowanie większej liczby klap, bardziej rozbudowanej automatyki oraz systemów sterowania strefowego, co bezpośrednio wpływa na cenę systemu oddymiania.
Z uwagi na złożoność wymagań technicznych oraz obowiązujące normy oddymiania, rzetelna wycena powinna być zawsze przygotowana indywidualnie – na podstawie projektu budowlanego lub audytu obiektu.
System oddymiania to nie tylko element techniczny budynku, ale część kluczowych zabezpieczeń PPOŻ, od których zależy bezpieczeństwo ludzi i zgodność obiektu z przepisami. Dlatego projekt i montaż instalacji powinny być realizowane przez wyspecjalizowaną firmę posiadającą doświadczenie w projektowaniu systemów przeciwpożarowych.
Zgodnie z Prawem budowlanym to inwestor i właściciel obiektu odpowiadają za zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego budynku. Oznacza to, że ewentualne błędy projektowe, niezgodność z przepisami czy niesprawny system oddymiania mogą skutkować nie tylko konsekwencjami finansowymi, ale także odpowiedzialnością administracyjną. Współpraca z doświadczonym projektantem i wykonawcą minimalizuje to ryzyko i daje pewność, że instalacja spełnia aktualne wymagania techniczne.
Poza tym w sytuacji pożaru liczą się sekundy. Prawidłowo zaprojektowany i wykonany system oddymiania umożliwia skuteczne usunięcie dymu, poprawę widoczności na drogach ewakuacyjnych oraz obniżenie temperatury w strefie zagrożenia. Błędy w doborze urządzeń, rozmieszczeniu klap czy konfiguracji sterowania mogą sprawić, że system nie zadziała w kluczowym momencie. Specjaliści uwzględniają rzeczywisty scenariusz pożarowy oraz specyfikę budynku, co bezpośrednio przekłada się na poziom bezpieczeństwa użytkowników.
System oddymiania wymaga regularnych przeglądów i konserwacji, aby zachować pełną sprawność techniczną. Profesjonalna firma nie kończy współpracy na etapie montażu – zapewnia również serwis, okresowe testy oraz dokumentację niezbędną podczas kontroli. Stała opieka techniczna to gwarancja, że instalacja będzie gotowa do działania przez cały okres eksploatacji budynku.
Powierzenie projektu i montażu specjalistom to inwestycja w bezpieczeństwo, zgodność z przepisami oraz spokój inwestora. W przypadku systemów oddymiania nie ma miejsca na kompromisy – liczą się doświadczenie, wiedza i odpowiedzialność.